Kapak görseli

YAPIT ÇÖZÜMLEMESİNDE TOPLUMELEŞTİRİ, YAZIN TOPLUMBİLİMİ YÖNTEMLERİ VE LUCİEN GOLDMANN’IN OLUŞUMSAL YAPISALCILIĞI (METHODS OF SOCIOCRITICS, THE SOCIOLOGY OF LITERATURE IN THE ANALYSIS OF TEXTS AND LUCIEN GOLDMANN’S GENETIC STRUCTURALISM)

İrfan ATALAY
965 65

Öz


XVII. Yüzyılda Avrupa genelinde başlayan sanayileşmedeki gelişim siyasal ve ekonomik düzlemlerdeki birikimleriyle oluşmuş yapı ve katmanlarını altüst eder.  Toplumsal planda yeni yapılanmaların zorunluk haline gelmesiyle, toplumu yöneten ve yönlendiren dizgelerin devreye girmesi kaçınılmaz olur. Değişik ekonomik dizgelerin küresel arenada devreye sokulması çabalarına karşın, kapitalist dizgenin diğerlerine sağladığı üstünlük tartışma götürmez bir gerçekliktir. Bu dizge, insanı ve onun başkalarıyla olan ilişkilerini zamanla değiştirir, yozlaştırır ve sıkıntılı hale getirir. İnsan artık özdeksel edinimlerinin peşinden koşar. Toplumda egemen hale gelen bu anlayış, sanat ve edebiyata da yansır. Bu yansımanın etkisiyle yazınsal ürün verilen alanlarda da günümüz gerçekliğine uygun yöntem ve öğretiler geliştirilir ve yazınsal yapıtlar da bu bağlamda değerlendirilir. Tarihsel süreçte yazınsal türlerin eleştirisi için benimsenen ve geliştirilen pek çok yaklaşıma tarihsel, Marksist ve toplumbilimsel eleştiri yöntemleri de eklenir. Lucien Goldmann’ın oluşumsal yapısalcılık diye adlandırdığı toplumbilimsel yöntemi bir yapıtı, içinde barındırdığı anlamlı bütünlüklerden hareketle, toplum gerçeklikleri göz önünde bulundurularak çözümlemeyi amaçlar. Bu yöntemde yapıt yazarı, insanlık değerlerinden uzaklaşmış, yozlaşmış, mutluluğunu kaybetmiş ve parasal değere sahip özdekler peşinde koşan, kapitalist dizgenin acı ve sıkıntılara boğduğu bir toplumun beklenti, özlem ve arayışlarını dile getiren aydın kimlikli bir temsilciden başkası değildir. O sadece toplumun bilincini oluşturan şeyleri diğer bireylerine göre dile getirmekte daha başarılı bir kimsedir. Onun rolü toplum bilincini yansıtmaktan öteye geçmediğine göre, yapıtın eleştirisinde de rolü göz ardı edilebilir. Goldmann, bir diğer Marksist eleştirmen ve kuramcı George Lukács’dan da esinlenerek, günümüz toplumlarının antik dönem toplumlarının aksine gerçek değerlerini yitirdiklerini ve yitirilen bu değerlerin arayışı için boşuna bir çaba içinde olduklarını söyler. Roman evreninde bu arayışın temsilcisi olan roman kahramanı, yaşanılan toplum gerçekliğine uygun olarak sorunsal bir kişiliğe sahiptir ve arayışı kaçınılmaz olarak hüsranla sona erer. Çalışmamız, yöntem gereği metinde yer alan içsel olguların saptanmasını içeren anlama ve dışsal yapıların yapıttaki sorunsalla ilintilerini içeren açıklama aşamalarının anlaşılmasını isteyen Goldmann’ın yöntemini tanıtmayı amaçlamaktadır.


Anahtar kelimeler


Toplumsal eleştiri, oluşumsal yapısalcılık, Marksist eleştiri, dünya görüşü, sorunsal kahraman

Tam metin:

PDF


Referanslar


Akten, S. (1999, Haziran 4-5). Yazın ve toplum ilişkisi üzerine bir yaklaşım. Edebiyat ve Toplum Sempozyumu Bildirileri, 162-167.

Alver, K. (2003). Sosyolojik Eleştiri. Ankara: Hece Yayınevi.

Atalay, İ. (2007). Jean-Paul Sartre'ın Özgürlük Yolları adlı yapıtına oluşumsal yapısalcı bir yaklaşım. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi).

Bernard, J.-P. (1972). Le Parti Communiste français et la question littéraire 1921-1939. Grenoble: Presses Universitaires de Grenoble.

Carloni, J. c., & Filloux, J. C. (2000). Eleştiri Kuramları. (T. Yücel, Çev.) İstanbul: Multilingual.

Carloni, J. C., & Filloux, J. C. (2000). Eleştiri Kuramları. (T. Yücel, Çev.) İstanbul: Multilingual.

Chatelet, F. (1965). Peut-il y avoir une sociologie du roman? Annales(3), 493-494.

Cros, E. (2003). La sociocritique. Paris: L'Harmattan.

Cros, E. (2005). Le sujet culturel, Sociocritique et Psychanalyse. Paris: L'Harmattan.

Deramaix, P. (2016, 10 25). Structuralisme génétique: Lucien Goldmann, critique et sociologue. Textes Philosophiques.

Eagleton, T. (2015). Eleştiri ve İdeoloji, Marksist Edebiyat Teorisi Üzerine Bir Çalışma. (U. Özmakas, Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları.

Eagleton, T. (2015). Eleştiri ve İdeoloji, Marksist Edebiyat Teorisi Üzerine Bir Çalışma. İstanbul: İletişim Yayınları.

Eagleton, T. (2016). Edebiyat Nasıl Okunur? İstanbul: İletişim Yayınları.

Escarpit, R. (1968). Edebiyat Sosyolojisi. (S. Özer, Çev.) İstanbul: Remzi Kitabevi.

Goldmann, L. (1955). Le Dieu caché. Paris: Gallimard.

Goldmann, L. (1959). Recherches Dialectiques. Paris: Gallimard.

Goldmann, L. (1964). Pour une sociologie du roman. Paris: Gallimard.

Goldmann, L. (1965). Recherches Dialectiques. Paris: Gallimard.

Goldmann, L. (1970). Marxisme et Sciences Humaines. Paris: Gallimard.

Goldmann, L. (1974). Structures mentales et création culturelle. Paris: UGE.

Goldmann, L. (1978). Sciences Humaines et Philosophie. Paris: Denoël.

Goldmann, L. (1980). Matérialisme dialctique et histoire de la littérature. Recherches Dialectiques, 45 vd.

Goldmann, L. (1998). Diyalektik Araştırmalar. (A. Timuçin, & M. Sert, Çev.) İstanbul: Toplumsal Dönüşüm Yayınları.

Goldmann, L. (2005). Roman Sosyolojisi. (A. Erbay, Çev.) Ankara: Birleşik Yayınevi.

Gürsel, N. (1997). Başkaldıran Yazın. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Lefebvre, H. (1961). Marxisme et politiqueMaxisme a-t-il une théorie politique? Revue Française de Science Politique, 11 année(2), 338-363.

Lefebvre, H. (1974). La Production de l’espace. Paris: Anthropos.

Lukács, G. (1956). Le Roman hitorique. Paris: Payot.

Moran, B. (1991). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İstanbul: Cem Yayınevi.

Olivera, P. (2003). Aragon, "réaliste socialiste". Soiciétés et Représentations, 1, 229-246.

Özdemir, E. (1997). Eleştirel Okuma. Ankara: Ümit Yayıncılık.

Parla, J. (2000). Don Kişot'tan Bugüne Roman. İstanbul: İletişim Yayınları.

Suleiman, S. R. (1983). Le roman à thèse ou l'autorité fictive. Paris: PUF.

Tilbe, A. (2000). Une étude sociologique dans la Peste d'Albert Camus (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Tilbe, A. (2004). Jean-Paul Sartre'ın Beleyiş adlı romanına Goldmann'cı yazınbilimsel bir yaklaşım. K. Alver içinde, Edebiyat Sosyolojisi İncelemeleri (s. 93-116). Ankara: Hece Yayınları.

Tilbe, A. (2010). Georges Lukacs ve Lucien Goldmann'ın yaklaşımıyla Fransız Yazınında Kişi Sorunsalı. E. İşler içinde, Batı Edebiyatında Kahraman (s. 27-36). Denizli: Pamukkale Üniversitesi.

Tilbe, A., & Tilbe, F. (2015). Reşat Enis Aygen'in Afrodit Buhurdanında Bir Kadın Adlı Romanında Çalışma İlişkileri: Yazıntoplumbilimsel Oluşumsal Yapısalcı Bir İnceleme. Humanitas Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 187-216.

Tilbe, A., & Tilbe, F. (28-30 Nisan 2016). Yazıntoplumbilimsel Yapısalcı Bir Çözümleme: Mahmut Yesari'nin Çulluk Adlı Romanında Çalışma İlişkileri. Uluslararası Edebiyat ve Toplum Sempozyumu (s. 123-134). Bartın: Bartın Üniversitesi Yayınları:25 Edebiyat Fakültesi Yayını: 2.

Tortonese, P. (2009). Erich Auerbach, la littérature en perspective. Paris: Presse Sorbonne Nouvelle.

Zima, P. V. (1973a). Goldmann, Dialectique de l’immanence. Paris: Gallimard.

Zima, P. V. (1973b). Proust ou le désir du mythe. Paris: Editions A.C. Nizet.

Zima, P. V. (1978). Pour une sociologie du texte littéraire. Paris: L'Harmattan.

Zima, P. V. (1980). Textsoziologie. Eine kritische Einführun. Stuttgart: Metzler.

Zima, P. V. (1985). La vision du monde : trois modèles et une critique. Sociocriticism, 1(1).

Zima, P. V. (1985b). Manuel de Sociocritique. Paris: L'Harmattan.




Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.