ÇUKUROVA YÖRESİ GEÇİŞ TÖRENLERİNDE SU ODAKLI UYGULAMALAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Ayhan KARAKAŞ
1.326 513

Öz


Çukurova halk kültürü, yöre insanının yüzlerce yıllık bir süreçte meydana gelen değerler bütününün bir yansımasıdır. Çukurova insanı yaşadığı her türlü olayı, örnek değerler ve ahlak anlayışını, gelenek ve göreneklerini, günlük yaşamını, dini inançlarını, kısacası bütün kültürel yaşamını halk kültürü ürünlerinde yaşatmıştır. Bu ürünler zamanla daha da zenginleşmiş ve Çukurova halk kültürünü meydana getirmiştir. Anadolu coğrafyası içerisinde Çukurova bölgesi konar-göçer yaşam tarzından yerleşik hayata en son geçen yörelerden biridir. Bu durum yöre insanının farklı kültürler ve teknolojik yeniliklerle tanışmasını da geciktirmiştir. Bu şekilde yöredeki halk kültürü ürünleri de halkın belleğindeki yerini yakın zamanlara kadar korumuştur. İnsan yaşamındaki en önemli geçiş törenleri olan doğum, evlenme ve ölüm etrafında oluşan tüm uygulamalar ve gelenekler yöresel, bölgesel ve milli kültürlerin önemli bir halkasını oluşturur. Bu sebeple kültürler üzerine yapılan çalışmalarda insan yaşamının bu belirleyici geçiş aşamalarının göz ardı edilmemesi gerekir. Su, insanlık için hayati öneme sahip özelliğinin yanında tüm dünya milletlerinin kültürlerinde çok önemli bir yer işgal eder. Eski Türk kültüründen günümüze kadar uzanan süreçte kutsal kabul edilen su, çeşitli şekillerde Türk kültür hayatında karşımıza çıkmaktadır. Çukurova yöresi geçiş törenlerinden doğum, evlenme ve ölüm etrafında meydana gelen uygulamalarda su kavramı çeşitli şekillerde yer almıştır. Çalışmamızda Çukurova yöresi geçiş törenlerinde su odaklı olan uygulamalar üzerine durulacak ve bu uygulamaların eski Türk kültürü ile olan bağlantıları irdelenecektir.

Anahtar Sözcükler: Çukurova, Su, Doğum, Evlenme, Ölüm.

AN EVALUATION ON WATER BASED APPLICATIONS OF PASSING CEREMONIES IN ÇUKUROVA REGION

Abstract: Çukurova folk culture is a reflection of the region’s folk values, and this culture is the outcome of centuries. Çukurova’s local people reflect all of the events, example values, moral understanding, traditions and customs, daily life, and all of its cultural life in folk culture items. These products have been increased in time and Çukurova folk culture has appeared. When Anatolian geography is considered, Çukurova is the last region that has passed to settled life style from nomadic lifestyle. This situation led to this region’s late meeting with new local people. In this vein, folk products have been in the minds of the folk so far. The most important ceremonies in human life, such as birth, marriage and death, have their own applications and traditions, which are parts of local, regional and national culture. That’s why; these passing levelsshould not be ignored in cultural studies. Water has a crucial importance in all world cultures in addition to its vital importance. Water has been regarded as sacred since Old Turkish cultures, and we can see it in many ways of Turkish cultural life. In passing ceremonies of Çukurova region, birth, marriage and death concepts have used the concept of water in many ways. In the present study, water based applications will be emphasized and their relations with old Turkish culture will be examined.

Keywords: Çukurova, Water, Birth, Marriage, Death.


Tam metin:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.20304/husbd.23609

Referanslar


Akman, E. (2002). Türk ve Dünya Kültüründeki Su Kültü Üzerine Düşünceler.

Gazi Üniversitesi Kastamonu Eğitim Dergisi, (10), 1-10. Ayan, E. (2001). Türk Mitolojisinde Su Kültü ve Yada Taşı [Bildiri], 1. Türk

Dünyası Çağdaş Lehçe ve Edebiyatları Sempozyumu Bildirileri, 21-23 Nisan 2000. (51). Muğla: Muğla Üniversitesi Yayınları.

Başçetinçelik, A. (1998). Adana Halk Kültüründe Geçiş Dönemleri Doğum

Evlenme-Ölüm. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Buluç, S. (1993). Şaman. İslâm Ansiklopedisi, (XI), 330-332. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.

Çobanoğlu, Ö. (1993). Türk Kültür Tarihinde Su Kültü. Türk Kültürü, (361), 32- Ankara.

Eliade, M. (1994). Ebedi Dönüş Mitosu. (Çev. Ümit Altuğ). Ankara: İmge Kitabevi.

Eliade, M. (2009). Dinler Tarihine Giriş. (Çev. Lale Arslan). İstanbul: Kabalcı Yayınları.

Göka, E. (2010). Su ile Mahrem Maceramız. Acta Turcica, (2), 72-79. İstanbul.

Günay Ü. ve Güngör H. (2003). Türklerin Dini Tarihi. İstanbul: Rağbet Yayınları.

Günay, H. M. (2009). Su. TDV İslâm Ansiklopedisi, 37 (432). İstanbul: Türkiye

Diyanet Vakfı Yayınları. Haviland, W. (2002). Kültürel Antropoloji. (Çev. Hüsamettin İnaç). İstanbul: Kaknüs Yayınları.

İnan, A. (2000). Tarihte ve Bugün Şamanizm. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

İnan, A. (1998). Türklerde Su Kültü ile İlgili Gelenekler. Makale ve İncelemeler. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Kafesoğlu, İ. (1988). Türkler. İslâm Ansiklopedisi, XII-II (243). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.

Karakaş, A. (2005). Feke Halk Kültürü Araştırması (Yayınlanmamış Yüksek

Lisans Tezi). Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. ---------------- (2006). Osmaniye’de Durmayan Çocuk İçin Yapılan Uygulamalar ve Bunlarda Eski Türk Kültürü İzleri. Türklük Bilimi Araştırmaları (Prof. Dr.

Ömer Faruk Akün’e Armağan)19, 317-327. Niğde. Kılıç, E. (2010). Osmaniye İli Düziçi İlçesi Halk Kültüründe Halk İnançları

Bayramlar ve Törenler (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Memmedov, C. (2002). Eski Türklerde Gizli Tabiat Kuvvetlerine İnanma (İye

İnancı). Türkler Ansiklopedisi 3. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları. Ocak, A. Y. (1988). Âb-ı Hayat. TDV İslâm Ansiklopedisi, 1 (1), TDV. İstanbul:

Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. Oymak, İ. (2010). Anadolu’da Su Kültünün İzleri. Fırat Üniversitesi İlahiyat

Fakültesi Dergisi, 15 (1), 35-55. Elazığ. Örnek, S. V. (1988). İlkellerde Din, Büyü, Sanat, Efsane. İstanbul: Gerçek Yayınevi.

Örnek, S. V. (2000). Türk Halkbilimi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Savur, S. (2010). Adana İli Tufanbeyli İlçesi Halk Kültürü Araştırması

(Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Turan, Ş. (2010). Türk Kültür Tarihi. İstanbul: Bilgi Kitabevi.

Türkan, K. (2009). Türk Masallarında Mimari: Hamam ve İşlevleri. Milli Folklor, (84), 162-174. Ankara.

Üzelgök, Ö. (2008). Adana İli Kozan İlçesi Halk Kültürü Araştırması

(Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yavuz, H. İ. (2004). Taraklı ve Göynük Çevresinde Eski Türk İnancının İzleri

(Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yılmaz, M. A. (2005) Aladağ Halk Kültürü Araştırması (Yayınlanmamış

Yüksek Lisans Tezi). Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yolcu, F. (2008). Adana İli Ceyhan İlçesi Halk Kültürü Araştırması




Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.