II. MEŞRUTİYET’TEN HARF DEVRİMİ’NE KADAR OSMANLICAYA YAPILAN ROMAN ÇEVİRİLERİNİN SÜREÇ ÖNCESİ NORMLAR BAĞLAMINDA İRDELENMESİ

Ayşe Banu KARADAĞ, Eshabil BOZKURT
1.741 741

Öz


Kurmaca bir tür olan roman, ilk defa Tanzimat Dönemi’nde yapılan çeviriler yoluyla Türk edebiyatına kazandırılmıştır. Osmanlı toplumunda kısa sürede çok rağbet gören bu türün polisiye roman, macera romanı, tarihi roman gibi alt türlerinde Tanzimat’tan başlayarak Harf Devrimi’ne kadar Batı dillerinden Osmanlı Türkçesine yüzlerce çeviri yapılmıştır. Bu makalede amaç, sözü edilen bu roman çevirilerinden II. Meşrutiyet’ten (1908) Harf Devrimi’ne (1928) kadar olanları çeviri tarihimize ışık tutmak üzere ön söz, son söz ve kitap kapaklarında yer alan bilgiler tanıklığında, çeviribilim açısından irdelemektir. Makalenin temel inceleme nesnesini oluşturmak amacıyla bahsi geçen dönemde yapılan roman çevirileri incelenerek ön söz ve son sözlü olanlar belirlenecektir. Çeviri eserlerin başında ve sonunda yer alan metinler ile çeviri roman kapaklarında yer alan bilgiler, ön söz ve son sözler olarak değerlendirilecek olup bu bilgilendirici mahiyetteki metinlerin çeviriyazısı yapılacak ve yeri geldikçe diliçi çeviri ile alıntılar verilecektir. Makaleye kuramsal çerçeve olarak İsrailli bir çeviribilim kuramcısı olan Gideon Toury’nin ‘süreç öncesi çeviri normları’ esas alınacaktır. Toury’nin betimleyicilik üzerine temellenen ‘erek-odaklı kuramı’ çerçevesinde adı geçen normlar iki ana başlık altında ele alınmaktadır: ‘çeviri politikası’ ve çevirinin doğrudanlığı’. Makalede, ön söz ve son sözlerden hareketle, çevirmenlerin eser/yazar seçimini belirleyen etkenler ve çeviri yapılan dilin asıl kaynak dil mi, ara dil çevirisi mi olduğu konusu, ‘süreç öncesi çeviri normları’ bağlamında irdelenip söz konusu döneme ait çeviri politikaları tespit edilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Sözcükler: Çeviri Roman, Türk Çeviri Tarihi, Süreç Öncesi Çeviri Normları.

AN ANALYSIS OF NOVEL TRANSLATIONS RENDERED INTO OTTOMAN TURKISH FROM THE SECOND CONSTITUTIONAL PERIOD UNTIL THE LANGUAGE REFORM WITHIN THE CONTEXT OF PRELIMINARY NORMS

Abstract: Novel is a fictional literary genre that was introduced into the Turkish literature through translation during the Tanzimat Period for the first time. Since this genre was widely popular in Ottoman society, hundreds of novels were translated into Ottoman Turkish from Western languages, beginning with the Tanzimat Period until the Language Reform. This paper aims to analyse translations of these novels produced during the time between the Second Constitutional Period and the Language Reform in the light of the information presented in prefaces,epilogues and book covers of these translations, within the framework of translation studies. In order to gather research data, novels translated during the mentioned period will be examined to detect the ones with prefaces and epilogues. Texts presented at the beginning and the end of translated works, which are intended to be informative and considered as prefaces and epilogues in this paper, will be transcribed and quotes from these texts will be presented through intralingual translation as necessary. Theoretical framework of this paper is based on the Israeli translation scholar Gideon Toury’s concept of “preliminary norms”. Based on prefaces and epilogues, it is aimed to identify translation policies of the mentioned period by examining these two issues: factors that define how translators choose source texts/writers, and whether target texts are translated from original source language or interlanguage.

Keywords: Translated Novel, History of Translation in Turkey, Preliminary Norms.


Tam metin:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.20304/husbd.34619

Referanslar


Akbulut, A. N. (2011). Tanıklıklarla Çeviri ve Cortázar. Erişim Tarihi: 09 Ocak 20

(http://www.journals.istanbul.edu.tr/tr/index.php/ceviri/article/view /11081/10338). Üniversitesi Çeviribilim Dergisi, (3) (2011)

Bengi-Öner, I. (1990). A Re-evaluation of the Concept of Equivalence in the Literary

Translations of Ahmed Midhat Efendi: A Linguistic Perspective. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Benoit, P. (1926). Lübnan Kasrının Sahibesi. (Müt. Süleyman Nazif). İstanbul: Matbaa-i Âmire.

Beraud, H. (1339/1923). Şişko. (Müt. Şükrü Kaya). Ankara: Yenigün Matbaası.

Bin Bir Gece Masalları. (…). (Müt. …). İstanbul: Resimli Ay Matbaası. Bozkurt, E. Meşrutiyet Dönemi’nde Çok Kimlikli Bir Mütercim: Avan-zâde Mehmed Süleyman. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (Yayımlanmak üzere). Bozkurt, E. ve Karadağ, A. B. (2014). Mukaddimeleri Tanıklığında Bir

Gazeteci, Romancı, Oyun Yazarı, Dergici, Sözlükbilimci, Dilbilimci, Ansiklopedist, Şârih ve Çevirmen: Şemseddin Sâmi. İstanbul Üniversitesi Dilbilim Dergisi, (27), (Yayımlanmak üzere). Cahun, L. (1928). Gök Sancak. (Müt. Necib Âsım). İstanbul: Artin Asaduryan ve Mahdumları Matbaası.

D’Annunzio, G. (1928). Ölümün Zaferi. (Müt. Ali Fahri). İstanbul: İktisat Matbaası.

De Bovet, M. A. (1327/1911). Zevceni Gözet. (Müt. Süleyman Tevfik). İstanbul: Meşrutiyet Matbaası.

De Maupassant, G. (1326/1910). Güzel Dost. (Müt. Müfid Râtib). İstanbul: Tanin Matbaası.

Defoe, D. (1923). Robenson Kruzoe. (Müt. Şükrü Kaya). İstanbul: Tanin Matbaası.

Dimitriu, R. (2009). Translators’ Prefaces as Documentary Sources For

Translation Studies. Perspectives-studies in Translatology, 17(3), 193-206. Du Terrail, P. (1328/1912). Rokanbol. (Müt. Avan-zâde Mehmed Süleyman).

İstanbul: Matbaa-i Kader. Erkul Yağcı, A. S. (2011). Catalogue of Indigenous and Translated Novels

Published Between 1840 and 1940. Erişim Tarihi: 20 Nisan 2012. Dokuz Eylül

Üniversitesi Ağ Sitesi: http://kisi.deu.edu.tr/selin.erkul/Erkul_Catalogue_July_2011.pdf.

Esrâr-engîz Hasta. (1330/1914). (Müt. E. Ali). İstanbul: Şems Matbaası.

Feuillet, O. (1298/1880). Bir Fakir Delikanlının Hikâyesi. (Müt. Ahmed Midhat Efendi). İstanbul: Tercümân-ı Hakîkat Matbaası.

Flammarion, C. (1327/1911). Dünyanın Sonu. (Müt. Ali Muzaffer). İstanbul:

Necm-i İstikbâl Matbaası. Gil Bardaji, A. et al. (Ed.) (2012). Translation Peripheries: Paratextual

Elements in Translation. Berlin: Peter Lang. Goethe. (1329/1913). Verter. (Müt. Ali Kâmi [Akyüz]). İstanbul: Matbaa-i Hayriye ve Şürekâsı.

Gorki, M. ve Tolstoy, L. (1328/1912). Kadın ve Ana, Asur Kralı Essarahdon.

(Müt. Resul-zâde Mehmed Emin). İstanbul: Nefâset Matbaası. Güzel Hemşire yahud Bir Mahkûmun Kızları. (1335/1919). (Müt. Avan-zâde Mehmed Süleyman). İstanbul: Kadınlar Dünyası Matbaası.

Güzel Prenses – Saray Entrikaları. (1331/1913). (Müt. Avan-zâde Mehmed Süleyman ve Sisak Ferid). İstanbul: Lüsiyen Matbaası.

Hartama-Heinonen, R. (1995). Translators’ Prefaces-A Key to The Translation?

Folia Translatologica,(4), 33-42. Herigaut, P. (1926). Rus Ateşi. (Müt. Ahmed İhsan). İstanbul: Ahmed İhsan Matbaası.

Jerome. (1325/1909). Bir Seyahat Jurnali. (Müt. Mustafa Kemal). İstanbul: Matbaa-i Bahriye.

Karadağ, A. B. (2013a). Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Çeviri Roman Hâllerine

Ön Söz/Son Söz Tanıklıkları. Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları IX Metnin Hâlleri: Osmanlıda Telif, Tercüme ve Şerh. 26 Nisan 2013, Gaziantep Üniversitesi.

Karadağ, A. B. (2013b). Türk Çeviri Tarihimizde Selanikli Tevfik. Turkish Studies, 8 (10), 355-363.

Karadağ, A. B. (2014a) Çeviri Tarihimizde Fennî Romanlarla Bir Kültür Repertuarı (Yayımlanmak üzere).

Karadağ, A. B. (2014b). Çevirmen Özbetimlemeleriyle Tanzimat’tan II.

Meşrutiyet’e Çeviri Tarihini Yeniden Okumak. İstanbul: Diye Yayınları. (Yayımlanmak üzere). Karadağ, A. B. (2014c). Tanzimat Dönemi’nden İkinci Meşrutiyet Dönemi’ne

Kadın Çevirmenlerin Çeviri Tarihimizdeki ‘Dişil’ İzleri. Humanitas Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. Koş, A. N. (2007). Analysis of The Paratexts of Simone de Beauvoir’s Works in

Turkish. Anthony Pym ve Alexander Perekrestenko. (Ed.) Translation Research Projects (http://isg.urv.es/library/papers/conf_v080208.pdf). Çeviribilim Dergisi. I, Intercultural Studies Group-Taragona, 59-68

Loti, P. (1338/1922). Meyûseler. (Müt. Hüseyin Naci). İzmir: Marifet Matbaası.

Loti, P. (1342/1923). Âzâde. (Müt. Handan Lütfi). İstanbul: Mahmud Bey Matbaası.

Lvn, J. (1339/1923). Daima Hilekâr. (Müt. Ali Reşad). İstanbul: Matbaa-i Millî.

McRae, Ellen. (2010). The Role of Translators’ Prefaces to Contemporary

Literary Translations into English. Auckland: The University of Auckland. Oktar, L. ve Kansu-Yetkiner, N. (2012). Different Times, Different Themes in

Lady Chatterley’s Lover: a Diachronic Critical Discourse Analysis of Translator’s Universarum, (39/2), 337-364. Özege, M. S. (1971). Eski Harflerle Basılmış Türkçe Eserler Kataloğu. c. 1.

İstanbul: Fatih Yayınevi Matbaası. Acta Comparationis Litterarum ---------------- (1973). Eski Harflerle Basılmış Türkçe Eserler Kataloğu. c. 2.

İstanbul: Fatih Yayınevi Matbaası. ---------------- (1975). Eski Harflerle Basılmış Türkçe Eserler Kataloğu. c. 3.

İstanbul: Fatih Yayınevi Matbaası. ---------------- (1977). Eski Harflerle Basılmış Türkçe Eserler Kataloğu. c. 4.

İstanbul: Fatih Yayınevi Matbaası. ---------------- (1979). Eski Harflerle Basılmış Türkçe Eserler Kataloğu. c. 5.

İstanbul: Fatih Yayınevi Matbaası. Perkins, L. F. (1928). Hollandalı İkizler. (Müt. M. Zekeriya [Sertel]). İstanbul: Resimli Ay Matbaası.

Petrov, G. (1928). Beyaz Zanbaklar Memleketinde. (Müt. Ali Haydar [Taner]).

İstanbul: Marifet Matbaası. ---------------- (1928). Mefkûreci Muallim. (Müt. Ali Haydar [Taner]). İstanbul: Marifet Matbaası.

Porter, E. (1927). Polianna. (Müt. Vedîde Baha [Pars]). Ankara: Hâkimiyet-i Milliye Matbaası.

Regala, P. (1328/1912). İstanbul Esrarı. (Müt. İsmail Halid). İstanbul: Tevhid-i Anâsır Matbaası.

Sergüzeşt-i Adelin. (1290/1873). (Müt. Keçeci-zâde Abdullah Mâcid). İstanbul.

Sevük, İ. H. (1940). Avrupa Edebiyatı ve Biz: Garpten Tercümeler. c. 1.

İstanbul: Remzi Kitabevi. ---------------- (1941). Avrupa Edebiyatı ve Biz: Garpten Tercümeler. c. 2.

İstanbul: Remzi Kitabevi. Tahir-Gürçağlar, Ş. (2002). What Texts Don’t Tell: The Uses of Paratexts in

Translation Research. Theo Hermans (Ed.). Crosscultural Transgressions: Research Models in Translation Studies II: Historical and Ideological Issues, 44- St. Jerome: Manchester. Theuriet, A. (1330/1914). Hanımeli. (Müt. Mehmed Recai). İstanbul: Şems Matbaası.

Tolstoy, L. (1337/1921). Aşk ve İhanet (Serj Baba). (Müt. Orhan Nüzhet).

İstanbul: Matbaa-i Orhâniye. Toury, G. (2008). Çeviri Normlarının Doğası ve Çevirideki Rolü. Mehmet Rifat

(Haz.). Çeviri Seçkisi II-Çeviri(bilim) Nedir?, 149-164. (Çev. A. Eker). İstanbul: Sel Yayıncılık. Türkeli, Y. (2005). Tanzimat’tan Sonra Türkçede Roman Tercümeleri (1860- 1928). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Fatih Üniversitesi

Sosyal Bilimler Enstitüsü. Webster, J. (1928). Sevgili Düşman. (Müt. Celâleddin Ekrem). İstanbul: Selâmet Matbaası.

Zeydan, C. (1339-1342/1923). Abbâse. (Müt. Hasan Bedreddin). İstanbul: Orhaniye Matbaası. ---------------- (1927). Cihan Hatun Fergana Güzeli. (Müt. Zeki Magamez).

İstanbul: İkdam Matbaası. Zola, E. (1335/1919). Tuğyân. (Müt. Sadri). İstanbul: Kader Matbaası.

Zührab, K. (1329/1913). Hayat Olduğu Gibi. (Müt. Diran Kelekyan). İstanbul:




Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.